Formy testamentów w Polsce (testamenty zwykłe)

Przepisy dotyczące formy testamentów są bardzo rozbudowane i w sposób szczegółowy określają rygory, jakim poddane jest sporządzenie testamentu w Polsce. Podstawowym celem tych przepisów jest, aby moc prawną miała tylko rzeczywista wola testatora.

Prawo polskie wyróżnia dwa rodzaje testamentów: zwykłe i szczególne. 

  • Testamenty zwykłe to takie, które zasadniczo mogą być sporządzone przez każdą osobę mającą zdolność testowania w dowolnie wybranej chwili. Dopóki nie zostaną odwołane, są ważne i wiążące.
  • Z kolei testamenty szczególne mogą być sporządzone tylko w wyjątkowych sytuacjach, przewidzianych w ustawie. Testamenty szczególne są ograniczone w czasie.

W tej części artykułu wyjaśniam jakie są w Polsce rodzaje testamentów zwykłych i czym się one od siebie różnią (holograficzny, notarialny, allograficzny). W następnej części artykułu opiszę testamenty szczególne.

Testament holograficzny (własnoręczny)

To klasyczna i najbardziej powszechna forma sporządzenia testamentu. Dla ważności takiego testamentu wystarczy:

  • Napisanie go w całości pismem ręcznym przez spadkodawcę.
    Testament w całości musi zostać napisany pismem ręcznym przez spadkodawcę. Wyłączone jest korzystanie z komputera/maszyny do pisania itp. Nie można także poprosić kogoś o pomoc w spisaniu ostatniej woli. Pismo powinno wskazywać na indywidualne cechy spadkodawcy. Nieistotne jest jakim przedmiotem piszącym posłuży się spadkodawca (ołówek, długopis, pióro etc.). Nie jest także ważna powierzchnia, na której pisany jest testament (najczęściej kartka papieru).
  • Złożenie podpisu przez spadkodawcę.
    Podpis pod testamentem odgrywa bardzo ważną rolę. Pozwala zidentyfikować osobę spadkodawcy oraz pozwala uznać, że testament został ukończony.   

    Podpis zasadniczo powinien składać się z pełnego imienia (imion) i nazwiska. Nazwisko nie musi być napisane w pełnym brzmieniu, np. osoba nosząca nazwisko dwuczłonowe może posłużyć się tylko jednym z nich. Równoznaczne z umieszczeniem nazwiska jest podpisanie się pseudonimem, o ile spadkodawca stale się nim posługiwał. Parafa oraz inicjały budzą w doktrynie sporę wątpliwości i zasadniczo nie są uznawane za ważny podpis.

    Podpis powinien zostać umieszczony pod pismem zawierającym ostatnią wolę. Umieszczenie go w innym miejscu (np. na kopercie, w której znajduje się testament) pociąga za sobą nieważność testamentu. Nieważność nie występuje, gdy w razie zamieszczenia podpisu w innym miejscu jego związek z treścią rozporządzeń jest oczywisty.
  • Opatrzenie datą.
    Data w testamencie pozwala ustalić, czy spadkodawca w chwili sporządzenia testamentu miał zdolność testowania. Najbardziej precyzyjne jest podanie dnia, miesiąca i roku sporządzenia testamentu. Dopuszczalne jest także podanie daty w sposób opisowy (np. pierwszy dzień Bożego Narodzenia 2023 r.), jeżeli tak podana data pozwala na określenie konkretnego dnia.

    Brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Testament notarialny

Kolejną formą testamentu zwykłego jest testament notarialny. Zgodnie z kodeksem cywilnym testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Dalsze wymogi wynikają z ustawy – Prawo o notariacie, np. obowiązek notariusza do przekonania się, że treść czynności jest dokładnie znana i zrozumiała dla spadkodawcy.

Testament sporządzony w formie aktu notarialnego daje spadkodawcy wysoki stopień bezpieczeństwa wyrażającego się w zgodności treści testamentu z jego rzeczywistą wolą. Udział notariusza może także zabezpieczyć testatora przed niepożądanymi wpływami osób trzecich, w tym minimalizuje niebezpieczeństwo ewentualnego późniejszego kwestionowania testamentu.

Testament allograficzny

Ostatnią zwykłą formą testamentu jest testament allograficzny. Ta forma testamentu często nazywana jest jako forma testamentu urzędowego z uwagi na to, że przy jego sporządzaniu wymagana jest obecność osoby pełniącej funkcje publiczne. Dla ważności testamentu allograficznego niezbędne jest dopełnienie następujących formalności:

  • Ustne oświadczenie woli przez spadkodawcę wobec odpowiedniej osoby urzędowej i dwóch świadków.
  • Spisanie woli spadkodawcy w protokole z podaniem daty jego sporządzenia.
  • Odczytanie spadkodawcy protokołu w obecności świadków.
  • Podpisanie i odczytanie protokołu przez spadkodawcę, osobę urzędową i świadków testamentu.

Spadkodawca oświadcza swoją wolę ustnie wobec wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Wymagana jest obecność dwóch świadków. Oświadczenie spadkodawcy musi być spisane w formie protokołu. Należy także zamieścić datę jego sporządzenia. Protokół ten jest odczytywany spadkodawcy w obecności świadków. Wymagane są tutaj także podpisy: spadkodawcy (a gdy ten nie może się podpisać, należy to zaznaczyć i podać tego przyczynę), osoby, wobec której składana jest wola i świadków. Niedopełnienie któregokolwiek wymogu formalnego pociąga za sobą nieważność testamentu.

Treść artykułu ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Odpowiedzialność za prawidłowość, kompletność i aktualność publikowanych treści jest wyłączona.